MULTIETNIČNOST: FRAZA ILI NEDOSTUPAN IDEAL
Prema popisu stanovništva iz 2024.godine na Kosovu živi blizu milion i šest stotina hiljada stanovnika. Precizan broj pripadnika srpske zajednice nije popisom utvrđen jer su Srbi u pojedinim opštinama, a posebno na severu Kosova, bojkotovali učešće u popisu iz političkih razloga. U nedostatku preciznih indikatora vršene su procene broja Srba na Kosovu na bazi kriterijuma Agencije za statistiku Kosova. U samom popisu registrovano je 36.652 građana srpske nacionalnosti ili 2,31 odsto od ukupnog stanovništva. Većinska albanska populacija predstavljena je na sajtu Agencije za statistiku Kosova sa 1.454.963 građana ili 91,76 odsto.
Sa tako visokim procentom većinskog etničkog stanovništva, Kosovo spada među retke evropske zemlje. Posebno zabriranja trend napuštanja Kosova prvenstveno mladih ljudi i mladih bračnih parova, sa i/li bez dece, koji odlaze uglavnom u zemlje Zapadne Evrope tražeći bolje perspektive za sebe. Naročito je to izraženo kod srpske zajednice gde su trendovi napuštanja Kosova uznemirujući. Prema podacima Kancelarije za Kosovo i Metohiju Vlade Srbije više od 11 odsto ukupnog srpskog stanovništva napustilo je Kosovo u poslednje dve godine, a u opštinama na severu Kosova više od 13 procenata.
I posle 25 godina od prestanka oružanih sukoba i 17 godina od kako je proglasilo nezavisnost Kosovo je još nije potvdrilo u očima svojih građana kao multietničko društvo. U anketi nevladine organizacije „Slobodna produkcija“ u Gornjem Kuscu, opština Novo Brdo, oko 40 odsto ispitanika iz Gnjilanskog regiona svih nacioanalnosti, smatra da Kosovo se nikako ne može smatrati multietničkim društvom ili da nije, ali da se kao takvo gradi. Doduše, približno je toliko i građana koji smatraju drugačije – da Kosovo jeste multietničko društvo u potpunosti, možda ne samo u pojedinim sredinama, odnosno opštinama.
Multieničnost na Kosovu od jedan do pet
Nevladina organizacija “Slobodna produkcija” je pitala sagovornike da ocene od jedan do pet koliko se Kosovo izgradilo kao multietničko društvo.
Politikolog iz Gnjilana Ljubomir Stanojković smatra da se može dati pozitivna ocena za stanje između samih građana, posebno u opštinama gnjilanskog regiona Od jedan do pet, neka dobra trojka.
“Mislim da je odnos prilično pozitivan i da ne može da se primeti neka nacionalna netrpeljivost. Međutim, kada pričamo o odnosu opštinskih vlasti i srpske zajednice u opštini Gnjilane, tu ima problema u izvršnom delu vlasti”, kaže politikolog Ljubomir Stanojković izražavajući posebno nezavodoljstvo u vezi sa radom predsednika opštine Gnjilane.
Na skali od jedan do pet, ocenu za ostvarivanje principa multietničnosti na Kosovu direktor Centra za depolitizaciju kosovskog društva Nebojša Simić ocenio je sa “nešto između dva i tri”.
“Često je to u nekim formama da ono (kosovsko društvo) i ne postane tako (multietničko). Međunarodna zajednica je dugo ovde i mislim da i ona isto tako nešto oseća”, kaže Simić.
Milan Aritonović iz Raniluga jedan je od onih koji misli da princip multietničnosti na Kosovu nije ostvaren, a da najveću odgovornost za to snose centralne vlasti u Prištini.
“Ovde se još nije krenulo ni sa mrtve tačke. Čak je to u slučaju sprske zajednice sve gore što vidimo iz dana u dan. Razna hapšenja, razni pritisci koji imaju za cilj iseljavanje stanovništva. Centralna vlasti na taj način na terenu, gde živimo sa Albancima, među samim ljudima stvaraju i mržnju. To dovodi da se sve veći broj iseljava”, upozorava Aritonović.
Adrijan Zećiri iz Evropskog centra za manjinska pitanja ECMI na skali od 1 do 5 dao je ocenu 3 za stanje u kosovskom društvu kada su u pitanju odnosi između zajednica.
“Međuljudski odnosi su na boljem nivou nego što su međupolitički. Na političkom nivou postoje velike razlike između srpske i albanske zajednice i mislim da je to najveća prepreka da Kosovo postane multietničko društvo, kako je i predviđeno Ustavom Kosova. Očekujem da se u 2025. godini uđe u završni sporazum između Srbije i Kosova i da će to uticati i na stanje srpske zajednice na Kosovu i na ono što Albanci očekuju od tog dogovora”, smatra Zećiri.
Poseban problem predstavlja romska zajednice
Gazmen Salijević iz romske zajednice ukazuje na specifičnosti pripadnika njegove etničke grupe u odnosima albanske većine i drugih građana. U tom smislu Kosovo je duboko podeljeno društvo, ne samo u političkom smislu, smatra Salijević i dodaje da na tome nije dovoljno urađeno u poslednjih 20 godina.
“Na papiru, prema svim međunarodnim standardima, Kosovo je multietničko društvo u kojem žive pripadnici različitih zajednica, dok je u svakodnevnom životu društvo jako podeljeno. Sa gledišta romske zajednice Kosovo je duboko podeljeno ne samo na političkoj, nego i ekonomskoj i socijalnoj razini. Mi (Romi) spadamo u najugroženije i najmarginalizovanije zajednice, nema nas u javnim institucijama, Romi ne rade u društvenim institucijama, nema nas ni u lokalnoj samoupravi, a da bi jedno društvo bilo multietničko, mi moramo kroz integraciju i koheziju to da podstičemo. Realno, jedina prava integracija je kroz zapošljavanje i ekonomsko jačanje zajednice”, kaže Salijević.
Često se kaže da je pitanje srpske zajednice na Kosovu talac odnosa Prištine i Beograda. U tom smislu, nedovoljan napredak na planu normalizacije odnosa u okviru Briselskog dijaloga snažno se reflektuje na kvalitet života i pristup ljudskim pravima ne na pariru, nego u stvarnosti.
“Ono što je činjenica je da kada se tenzije na terenu malo primire, političari i s jedne i s druge strane znaju da tu atmosferu podignu na drugi nivo. Moj predlog političarima i u Prištini i u Beogradu je da taj nacionalni narativ malo omekšaju, da ljudi koji ovde žive ne bi to osetili na svojoj koži”, kaže Nebojša Simić.
Ova godina može da bude finalna u okviru Briselskog dijaloga
I Adrian Zećiri napominje da tenzije ne dolaze samo kada se pojave problemi u funkcionisanju Briselskog dijaloga i direktno se prepoznaju na društvenom i lokalnom terenu.
“Mislim da je to veoma loše i da ne bi trebalo da se dešava. Najteže posledice oseća srpska zajednica, koja je manjinska i tenzije se vide na lokalnom nivou. Očekujem da ova godina bude finalna, da će se Briselski sporazum obnoviti i da će doći do jednog završnog dokumenta koji će regulisati odnose između Kosova i Srbije i da omogući srpskoj zajednici ono što je već predviđeno u dijalogu u okviru Zajednice/Asocijacije opština sa srpskim većinskim stanovništvom”, kaže Zećiri.
Ovaj članak je nastao je uz finansijsku podršku Evropske unije. Sadržaj ovog članka isključiva je odgovornost NVO Slobodna Produkcija te nužno ne odražava stavove Evropske unije.
Kjo video është publikuar me ndihmën financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e kësaj videoje është përgjegjësi e vetme e OJQ Slobodna Produkcija dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
Preuzimanje i objavljivanje vesti, fotografija i audio/video materijala u produkciji RTV Puls nije dozvoljeno bez saglasnosti autora i navođenja izvora.
